ทำไมระบบย่อยอาหารจึงเปลี่ยนแปลงเมื่ออายุมากขึ้น?

ในการย่อยอาหาร ร่างกายมีระบบการทำงานเชิงกล คือ การเคี้ยว การกลืนผ่านหลอดอาหารที่ช่วยคลุกเคล้าอาหารที่กระเพาะและลำไส้ จากนั้นจะเป็นการย่อยเชิงเคมีโดยน้ำย่อยชนิดต่าง ๆ ซึ่งผลิตมาจากตับ ตับอ่อนและถุงน้ำดีในทางเดินอาหาร 

เมื่อเข้าสู่วัยสูงอายุ ระบบย่อยอาหารและการดูดซึมอาหารจะเปลี่ยนแปลงไปตามวัน^1,8
การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวอาจะเกิดขึ้นตั้งแต่ความอยากอาหารที่ลดลง ฟันโยกคลอนหรือเคี้ยวอาหารได้ไม่ดี การเคลื่อนผ่านของอาหารจากลำคอสู่กระเพาะอาหารช้าลง รวมถึงการบีบตัวของหลอดอาหารและกระเพาะอาหารที่ลดลง^1,8
นอกจากนี้ ประสิทธิภาพในการย่อยและดูดซึมสารอาหารอาจลดลง รวมถึงน้ำย่อยในกระเพาะอาหารมีความเป็นกรดลดลง^1,8

อาหารบางชนิดอาจย่อยได้ไม่หมดหรือย่อยได้ช้า จนเกิดการสะสมในลำไส้ใหญ่และทำให้เกิดแก๊สในทางเดินอาหาร ส่งผลให้เกิดอาการท้องอืดได้^5,6

ขณะเดียวกัน การเคลื่อนไหวของลำใส่ที่ลดลงอาจะเป็นสาเหตุของอาการท้องผูก³

ดังนั้น การเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสม ย่อยง่าย และสอดคล้องกับระบบย่อยอาหารของผู้สูงอายุจีงเป็นเรื่องสำคัญ^1,4

ผู้สูงอายุสามารถดูแลสุขภาพระบบย่อยอาหารได้อย่างไร?

เช็กลิสต์การดูแลระบบย่อยอาหารในผู้สูงอายุ

• ดูแลสุขภาพช่องปาก ฟัน และเหงือกอย่างสม่ำเสมอ
• ป้องกันโรคเกี่ยวกับฟัน ดูแลฟันปลอม และหลีกเลี่ยงการเกิดแผลในช่องปาก
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เพื่อลดความเสี่ยงต่อปัญหาสุขภาพในช่องปาก
• รับประทานอาหารให้ตรงเวลา
• ดูแลสุขภาพจิตให้แจ่มใสและหลีกเลี่ยงความเครียด
• ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• ฝึกการขับถ่ายให้เป็นเวลา เพื่อช่วยป้องกันอาการท้องผูก
• รับประทานอาหารที่มีใยอาหารอย่างเหมาะสม เนื่องจากการได้รับใ
• อาหารไม่เพียงพออาจทำให้ขับถ่ายยากและเกิดอาหารท้องผู้ได้
• ผู้สูงอาจะที่มีโรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคเบาหงาน อาจมีโอกาสเกิดอาการท้องผูกได้ง่ายขึ้น จึงควรใส่ใจดูแลสุขภาพระบบทางเดินอาหารและการขับถ่าย

รับประทานอาหารอย่างไรเพื่อการย่อยอาหารที่ดี?

• การเสริมสร้างสุขภาพที่ดีของระบบย่อยอาหาร ควรเริ่มต้นจากการปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร เพื่อช่วยให้ร่างกายย่อยอาหารได้ง่ายขึ้น และช่วยสนับสนุนการขับถ่าย โดยมีแนวทางดังนี้
• รับประทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เพื่อให้ได้รับพลังงานและสารอาหารที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย
• ควบคุมการบริโภคไขมันให้เหมาะสม โดยไม่เกินร้อยละ 30 ของพลังงานที่ต้องการในแต่ละวัน
• เน้นรับประทานแหล่งโปรตีนคุณภาพ เช่น ไข่ เนื้อสัตว์ และปลา
• หลีกเลี่ยงการได้รับโปรตีนในปริมาณมากเกินไป เนื่องจากอาจส่งผลต่อการย่อยและการดูดซึมอาหาร รวมถึงเพิ่มภาระในการขับของเสียของร่างกาย
• ผู้สูงอายุที่ไม่ได้ดื่มนมเป็นประจำ อาจมีอาการท้องอืดหรือท้องเสียจากการย่อยน้ำตาลแลคโตสได้ จึงอาจเริ่มจากการเลือกนมที่ไม่มีน้ำตาลแลคโตส
• หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารรสจัด เนื่องจากอาจทำให้เกิดอาการอาหารไม่ย่อยได้
• รับประทานผักและผลไม้เป็นประจำ เพื่อให้ร่างกายได้รับวิตามิน แร่ธาตุ และใยอาหาร ซึ่งช่วยให้การขับถ่ายเป็นปกติ เช่น กล้วยน้ำว้าสุก ส้ม มะละกอ และชมพู่
• หากรับประทานอาหารได้น้อย อาจแบ่งอาหารเป็นมื้อย่อย 4-5 มื้อต่อวัน เพื่อช่วยให้ได้รับสารอาหารอย่างเพียงพอ
• ดื่มน้ำให้เพียงพอ เพื่อช่วยให้ระบบต่าง ๆ ของร่างกายทำงานได้อย่างสมดุล

ร่วมกับการรับประทานอาหารหลักให้หลากหลายครบ 5 หมู่ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ อาหารทางการแพทย์ ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์

ANIAPAC-P-TH-202501246©2025Abbott

Reference Information: 

1. http://advisor.anamai.moph.go.th/main.php?filename=JHealthVol20No2
2. กรุงเทพธุรกิจ. (2019). แนะหลัก 10 ประการ ส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุ.https://www.bangkokbiznews.com/social/826434
3. ผศ.นพ.สมชาย ลีลากุศลวงศ์. (2010). ท้องผูก.https://www.si.mahidol.ac.th/th/healthdetail.asp?aid=363
4. https://www.si.mahidol.ac.th/project/geriatrics/knowledge_article/knowledge_healthy_2_003.html
5. กพร.. (2021). โรคระบบทางเดินอาหาร และระบบปัสสาวะ.https://www.dop.go.th/th/know/15/661
6. รพ.ศิครินทร์. อาหารไม่ย่อย สัญญาณเตือนปัญหาระบบทางเดินอาหาร. https://www.sikarin.com/health/อาหารไม่ย่อย-สัญญาณเตือ
7. NGThai. (2019). ระบบทางเดินอาหาร: อวัยวะในระบบทางเดินอาหาร.https://ngthai.com/science/21292/digestivesystem/
8. https://www.thaihealth.or.th/ /blog/myblog/topic/1012/nattidapat%20yotsamut/1703/สุขภาพ/21305/ผู้สูงอายุกับระบบทางเดินอาหาร