โรคไตเรื้อรัง (Chronic Kidney Disease: CKD) คือภาวะที่ไตทำงานลดลงอย่างต่อเนื่องและค่อย ๆ แย่ลง จนอาจนำไปสู่ไตวายในที่สุด

ไตของคนเราจะเสื่อมลงตามอายุโดยธรรมชาติ ดังนั้นเป้าหมายของการดูแลผู้ป่วยจึงไม่ใช่การทำให้ไตกลับมาปกติ แต่คือการชะลอการเสื่อมของไตให้ช้าที่สุด เพื่อป้องกันการเข้าสู่ระยะฟอกไตหรือปลูกถ่ายไต¹

วิธีช่วยชะลอไตเสื่อม ได้แก่

• ควบคุมความดันโลหิต
• ควบคุมน้ำตาลในผู้ป่วยเบาหวาน
• งดสูบบุหรี่
• หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์
• ควบคุมน้ำหนักและออกกำลังกาย
• ระวังยาที่มีพิษต่อไต
• ปรับโภชนาการให้เหมาะสม¹,²

กินอย่างไร...ไตเสื่อมช้าลง

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังควรปรับพฤติกรรมการกินตั้งแต่ระยะก่อนฟอกไต โดยเน้น

• จำกัดโปรตีนให้เหมาะสม
• ควบคุมแร่ธาตุ
• ลดอาหารไขมันสูงเพื่อลดความเสี่ยงโรคหัวใจ
• ดื่มน้ำเพียงพอ (ในผู้ที่แพทย์ไม่จำกัดน้ำ)¹,³

สารอาหารสำคัญที่ต้องควบคุม

โปรตีน

ระยะก่อนฟอกไต:
ควรได้รับ 0.6–0.8 กรัม/กก./วัน เพื่อลดภาระการกำจัดของเสีย¹,²,⁴

ระยะฟอกไต:
ต้องเพิ่มเป็น 1.0–1.2 กรัม/กก./วัน เพื่อชดเชยโปรตีนที่สูญเสีย¹,²,⁴ ควรเลือกโปรตีนคุณภาพดี เช่น

• เนื้อสัตว์สดไขมันต่ำ
• หลีกเลี่ยงเนื้อแปรรูป

โซเดียม

มีผลต่อบวมและความดันโลหิต ควรหลีกเลี่ยง

• อาหารเค็มจัด
• อาหารแปรรูป
• อาหารหมักดอง
• อาหารกึ่งสำเร็จรูป
• น้ำจิ้มและซอส²,⁴

โพแทสเซียม

ไตขับออกได้น้อย → เสี่ยงหัวใจเต้นผิดจังหวะ อาหารที่ควรจำกัด เช่น ทุเรียน มะพร้าว กล้วย ลำไย ส้ม มะละกอ²,⁴

ฟอสฟอรัส

สะสมในเลือด → กระทบกระดูกและหลอดเลือด อาหารที่ควรระวัง

• ธัญพืช
• ถั่ว
• ไข่แดง
• ไส้กรอก กุนเชียง
• น้ำอัดลม²,⁴

เมื่อคุมอาหารยาก ต้องทำอย่างไร

ในชีวิตจริง ผู้ป่วยบางรายจำกัดอาหารมากเกินไปจนเกิด ภาวะขาดโปรตีนและพลังงาน (PEW) ซึ่งส่งผลต่อสุขภาพอย่างรุนแรง⁵ ในทางเวชปฏิบัติ จึงแนะนำใช้อาหารทางการแพทย์สูตรผู้ป่วยโรคไตเพื่อเสริมหรือทดแทนบางมื้อ⁴

สูตรที่เหมาะสมควรมี

• พลังงานสูง
• โปรตีนจำกัด
• โซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัสต่ำ
• ปริมาณน้ำเหมาะสม
• วิตามินและแร่ธาตุครบถ้วน

“โภชนาการที่เหมาะสมช่วยชะลอไตเสื่อม ลดความเสี่ยงไตวาย และเพิ่มคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย”⁴

สรุปสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

• เป้าหมายหลักคือชะลอไตเสื่อม ไม่ใช่ทำให้กลับปกติ
• โภชนาการเป็นหัวใจของการป้องกันการฟอกไต
• ต้องควบคุมโปรตีน โซเดียม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัส
• หากกินไม่พอ ควรเสริมโภชนาการทางการแพทย์

*ร่วมกับการรับประทานอาหารหลักให้หลากหลายครบ 5 หมู่ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ

อาหารทางการแพทย์ ต้องใช้ภายใต้คำแนะนำของแพทย์

ANIAPAC-P-TH-202600162 ©2026 Abbott

เอกสารอ้างอิง

1. Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO) CKD Work Group. KDIGO 2024 Clinical Practice Guideline for the Evaluation and Management of Chronic Kidney Disease. Kidney Int. 2024;105(4S):S117-S314.
2. กองโรคไม่ติดต่อ กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข. คู่มือความรู้การชะลอไตเสื่อมและป้องกันโรคไตเรื้อรัง สำหรับประชาชน. 2568. Accessed February 05, 2026. https://ddc.moph.go.th/dncd/journal_detail.php?publish=17679&deptcode=dncd.
3. สมาคมผู้ให้อาหารทางหลอดเลือดดำและทางเดินอาหารแห่งประเทศไทย; สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. คำแนะนำแนวทางเวชปฏิบัติโภชนบำบัดสำหรับผู้ป่วยโรคไตในผู้ใหญ่ พ.ศ. 2561 ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 1 เมื่อ มีนาคม พ.ศ. 2563. Accessed February 05, 2026. https://www.nephrothai.org/คำแนะนำแนวทางเวชปฏิบัต/.
4. Ikizler TA, Burrowes JD, Byham-Gray LD, et al. KDOQI Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD: 2020 Update. Am J Kidney Dis. 2020;76(3 Suppl 1):S1-S107.
5. Piccoli GB, Cederholm T, Avesani CM, et al. Nutritional status and the risk of malnutrition in older adults with chronic kidney disease - implications for low protein intake and nutritional care: A critical review endorsed by ERN-ERA and ESPEN. Clin Nutr. 2023;42(4):443-457.